Bugün KTK 59’da kusur oranı nedir hakkında bilinmesi gerekenleri Atanurnakliyat yaklaşımıyla ele alıyoruz.
KTK 59’da Kusur Oranı Nedir?
Bir trafik kazasından sonra insanın aklına gelen ilk sorulardan biri şudur: “Kusur kimde ve oranı yüzde kaç?” Oysa trafik hukukunda kusur meselesi yalnızca bir yüzde hesabından ibaret değildir. Arkasında kurallar, kurumlar, sorumluluk anlayışı ve kamusal düzen bulunur.
KTK 59, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu kapsamında, yerleşim birimleri dışındaki karayollarında zorunlu haller dışında taşıt yolu üzerinde duraklama ve park etme davranışını düzenler. Ancak önemli bir ayrıntı vardır: KTK 59 maddesinde doğrudan “%25”, “%50” veya “%100” şeklinde sabit bir kusur oranı yazmaz.
KTK 59 Hangi Durumu Düzenler?
KTK 59’un temel amacı, yerleşim yerleri dışındaki karayollarında trafik güvenliğini korumaktır. Taşıt yolunda gelişigüzel durmak veya park etmek, özellikle yüksek hızların söz konusu olduğu yollarda diğer sürücüler açısından risk oluşturabilir.
Burada hukuk yalnızca bireysel davranışa değil, toplumsal düzen fikrine de dayanır. Bir kişinin aracını nereye bıraktığı, başka insanların güvenli şekilde seyahat etme hakkını etkileyebilir.
Kanunda sabit kusur yüzdesi var mı?
KTK 59’da belirlenmiş tek başına bir kusur yüzdesi bulunmaz. Bir kazada bu maddeye aykırı davranışın kusura etkisi, kazanın oluş biçimi ve diğer ihlallerle birlikte değerlendirilir.
Dolayısıyla “KTK 59 kesin olarak %25 kusurdur” veya “her zaman %50 kusur verilir” şeklindeki genellemeler hukuki değerlendirmeyi doğru yansıtmaz.
Kusur Nasıl Belirlenir?
Bir trafik kazasında kusurun belirlenmesi, olayın tamamının incelenmesini gerektirir. Araçların konumu, yolun özellikleri, trafik işaretleri, görüş mesafesi, hız, diğer sürücülerin davranışları ve kazanın meydana geliş şekli önem taşıyabilir.
Kusur değerlendirmesinde kurumların rolü
Burada devletin farklı kurumları devreye girer. Kaza tespit tutanağı, kolluk incelemesi, sigorta süreçleri ve gerektiğinde bilirkişi değerlendirmeleri farklı aşamalarda önem kazanabilir.
Bu durum aslında modern devletin temel özelliklerinden biriyle ilgilidir: Bireysel bir anlaşmazlığın çözümü yalnızca tarafların iddialarına bırakılmaz; belirli kurumlar aracılığıyla kanıtlar değerlendirilir.
KTK 59 ve İktidar İlişkileri
Trafik kuralları ilk bakışta siyasetten uzak, teknik düzenlemeler gibi görünebilir. Fakat biraz düşününce farklı bir tablo ortaya çıkar.
Devlet, hangi davranışların kabul edilebilir olduğunu belirler. Sürücü ise bu kurallara uymakla yükümlüdür. Böylece trafik hukuku, kamusal alandaki davranışları düzenleyen bir iktidar mekanizmasına dönüşür.
Buradaki iktidar yalnızca cezalandırma gücü değildir. Aynı zamanda ortak yaşamı düzenleme yetkisidir.
Kurallar neden meşru kabul edilir?
Bir trafik kuralının etkili olabilmesi için yalnızca yaptırım tehdidi yeterli değildir. Yurttaşların bu kuralları güvenlik ve ortak yaşam açısından anlamlı görmesi de önemlidir.
Bu noktada meşruiyet kavramı ortaya çıkar. Trafik kuralları, farklı siyasi görüşlere sahip insanların aynı yol üzerinde öngörülebilir biçimde hareket edebilmesini sağlamayı amaçlar.
Yurttaşlık ve katılım Boyutu
Demokratik toplumlarda yurttaşlık yalnızca seçimlerde oy kullanmak anlamına gelmez. Günlük hayatta ortak kurallara uymak, başkalarının haklarını gözetmek ve gerektiğinde kuralların değiştirilmesi için demokratik kanalları kullanmak da yurttaşlığın parçasıdır.
Trafikte bir aracı uygun olmayan yerde bırakmak küçük bir bireysel tercih gibi görülebilir. Fakat binlerce kişinin aynı davranışı tekrarlaması halinde kamusal alanın işleyişi değişir.
Burada katılım kavramı ilginç bir anlam kazanır: Yurttaş yalnızca kurallara uyan kişi değil, güvenli ve düzenli bir kamusal yaşamın oluşmasına katkıda bulunan kişidir.
Karşılaştırmalı Bir Bakış
Farklı ülkelerde trafik güvenliğine ilişkin düzenlemeler değişebilse de temel yaklaşım benzerdir: Kamusal yollar bireysel kullanım alanları değil, çok sayıda kişinin ortak kullandığı alanlardır.
Örneğin Avrupa’daki birçok trafik sisteminde park ve duraklama kuralları yolun niteliğine, işaretlemelere ve güvenlik koşullarına göre ayrıntılı biçimde düzenlenir. Türkiye’de de KTK 59 benzer şekilde belirli yol koşullarında güvenliği korumaya yöneliktir.
Ancak karşılaştırmalı siyaset açısından daha önemli soru şudur: Kuralların sertliği mi, yoksa uygulanmasının öngörülebilir ve adil olması mı toplumsal güveni daha fazla etkiler?
KTK 59 İhlalinde Nelere Dikkat Edilmeli?
Bir kazada KTK 59’un gündeme gelmesi halinde yalnızca madde numarasına bakmak yeterli değildir. Şunlar birlikte değerlendirilmelidir:
- Aracın nerede durduğu veya park edildiği,
- Yerleşim yeri sınırları içinde veya dışında bulunup bulunmadığı,
- Durma ya da park etmenin zorunlu bir nedene dayanıp dayanmadığı,
- Trafik işaretleri ve yolun fiziksel özellikleri,
- Kazanın meydana gelmesindeki diğer sürücü davranışları,
- Kaza tespit tutanağı ve mevcut deliller.
Sonuç: Bir Yüzdeden Fazlası
KTK 59’da doğrudan belirlenmiş bir kusur oranı yoktur. Bu nedenle yalnızca madde numarasından hareket ederek kesin bir yüzde söylemek doğru değildir. Kusurun oranı, somut kazanın koşullarına ve diğer ihlallere göre belirlenir.
Belki de trafik hukukunun siyasal açıdan düşündürücü tarafı tam burada başlıyor: Bir aracın nerede duracağı gibi küçük görünen bir mesele, aslında devletin düzenleme yetkisini, bireyin sorumluluğunu, ortak güvenlik anlayışını ve meşruiyet sorununu aynı anda gündeme getiriyor.
Peki sizce güvenli bir trafik düzeni yalnızca daha fazla ceza ile mi kurulabilir? Yoksa kurallara duyulan güven, adil uygulama ve yurttaşların katılım duygusu da en az yaptırımlar kadar önemli midir?